İçeriğe geç
Marka

Seçici Dağıtım ve Pazaryeri: Bayinin Satışını Sınırlayabilir misin? (2026)

9 DAKİKA OKUMAGÜNCELLENDİ:

KISA CEVAP

Seçici dağıtım kuran bir marka, bayilerine satış ortamıyla ilgili nesnel nitelik şartları koyabilir; Rekabet Kurumu’nun Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuzu’na göre bayinin yalnızca belirli standartları karşılayan pazaryerlerinden satmasını da isteyebilir. Ama bayinin internetten satmasını yasaklamak ya da nesnel, tek tip ve ürüne özgü bir gerekçe olmadan pazaryerlerini topyekûn kapatmak ihlal sayılabilir. Sistemin dışındaki yetkisiz satıcıya karşı yol ise rekabet hukuku değil: ürünün sistemden nereden çıktığını bulmak ve marka hakkının sınırını bilmek.

Seçici dağıtım kuran bir marka, bayilerine satış ortamıyla ilgili nesnel nitelik şartları koyabilir; Rekabet Kurumu’nun Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuzu’na göre bayinin yalnızca belirli standartları karşılayan pazaryerlerinden satmasını da isteyebilir. Ama bayinin internetten satmasını yasaklamak ya da nesnel, tek tip ve ürüne özgü bir gerekçe olmadan pazaryerlerini topyekûn kapatmak ihlal sayılabilir. Sistemin dışındaki yetkisiz satıcıya karşı yol ise rekabet hukuku değil: ürünün sistemden nereden çıktığını bulmak ve marka hakkının sınırını bilmek. Bu yazıda eczane kanalında satan bir marka sahibinin gözünden bu iki tarafı ayırıyoruz.

Bu yazı genel bilgilendirmedir, hukuki görüş değildir. Dağıtım sözleşmeni ve bayi şartlarını bir rekabet hukukçusuna inceletmelisin.

Seçici dağıtım nedir, eczane kanalı buna nasıl oturur?

Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (No: 2002/2) seçici dağıtımı şöyle tanımlıyor: sağlayıcının ürünlerini yalnızca belirlenmiş kriterlere göre seçtiği dağıtıcılara satmayı, bu dağıtıcıların da ürünü yetkilendirilmemiş dağıtıcılara satmamayı taahhüt ettiği sistem. Kılavuz, bu sistemin özellikle satış öncesi tanıtımın önemli olduğu markalı ürünlerde kullanıldığını, satış noktasının fiziki özelliklerinin ve personelin bilgisinin burada belirleyici olduğunu yazıyor.

“Ürünlerimiz yalnızca eczanelerde satılır” diyen bir dermokozmetik markası pratikte bunu kuruyor: eczacının danışmanlığını ve satış ortamını bir seçim ölçütüne çeviriyor. Kılavuz seçici dağıtımı ikiye ayırıyor:

Nitel seçici dağıtımNicel seçici dağıtım
Seçim neye görePersonel eğitimi, verilen hizmet, ürün yelpazesi gibi ürünün niteliğine bağlı nesnel ölçütlerBunlara ek olarak asgari satış miktarı ya da bayi sayısının doğrudan sınırlanması
Bayi sayısını sınırlar mıDoğrudan sınırlamazDoğrudan sınırlar
Kılavuz’un yaklaşımıSaf nitel sistem, üç koşulu sağlarsa genellikle rekabeti kısıtlamaz sayılırPazar payı ve pazar yapısına göre değerlendirilir

Saf nitel sistemin üç koşulu Kılavuz’da açık: ürünün niteliği seçici dağıtımı gerçekten gerektirmeli, bayiler kalite temelli nesnel ölçütlere göre herkese aynı şekilde ve ayrımcılık yapılmadan seçilmeli, ölçütler gerekli olandan fazla olmamalı. Kılavuz ayrıca sağlayıcının pazar payı %30’u aşmıyorsa nitel ve nicel seçici dağıtım anlaşmalarının, yetkili bayilerin birbirine ve son kullanıcılara yapacağı satışlar kısıtlanmadığı sürece grup muafiyetinden yararlanabileceğini söylüyor.

Bir ayrım baştan: ürününün hangi kanallarda satılabileceği ayrı bir mevzuatla belirleniyorsa (ilaçta olduğu gibi), o konu bu yazının dışında. Burada anlattığımız, markanın kendi dağıtım tercihi.

Bayinin internetten satmasını yasaklayabilir misin?

Hayır; seçici dağıtımda en riskli adım bu. Tebliğ’in 4. maddesi, seçici dağıtım sisteminde perakende seviyesindeki üyelerin son kullanıcılara yapacağı aktif ya da pasif satışların kısıtlanmasını muafiyetin dışında bırakıyor. Kılavuz bunu açıkça internete bağlıyor: seçici dağıtım sistemi üyeleri internet kanalı da dahil olmak üzere diledikleri bölgedeki son kullanıcıya satış yapabilir; prensip olarak her bayi internet üzerinden satış yapabilme hakkına sahip olmalı.

Kılavuz, “yasak” demeden aynı sonucu doğuran şartları da sayıyor:

  • İnternet satışına oran tavanı ağır sınırlama sayılıyor. Bayinin satışının belli bir kısmını fiziki noktadan yapmasını istemek ise internet satışını engellemediği sürece ayrı tutuluyor.
  • İnternette satılacak ürün için daha yüksek alış fiyatı da ağır sınırlama. Satış gelirinden ve miktarından bağımsız sabit bir destek ödemesi ise mümkün.

Bu çizgi, bayi fiyatına müdahale yazısında anlattığımız 2025 kararıyla da örtüşüyor: o dosyada yeniden satıcıların internet satışlarının kısıtlanması ayrı bir ihlal olarak değerlendirildi ve üretici, bayi sözleşmelerine çevrim içi ya da fiziki satış alanlarında kısıtlama olmayacağına dair açık hüküm eklemeyi taahhüt etti.

Pazaryeri için nitelik şartı koymak ne zaman mümkün?

Kılavuz’a göre sağlayıcı, fiziki satış noktası için koyabildiği gibi internet kanalı için de koşullar öngörebiliyor:

  • Ürünün satıldığı internet sitesi için kalite koşulları,
  • İnternetten alışveriş yapan tüketiciye belirli hizmetlerin sunulması şartı,
  • Seçici dağıtımda bayinin en az bir fiziki satış noktasına sahip olması yükümlülüğü,
  • Bayinin yalnızca belirli standart ve koşulları karşılayan satış platformları ve pazaryerleri üzerinden satması.

Hepsinin sınırı aynı: bu koşulların amacı doğrudan ya da dolaylı olarak bayinin internet satışını ve fiyat rekabetini engellemek olmamalı; gerekçesi dağıtımın niteliği, marka imajı ya da etkinlik gibi unsurlar bakımından nesnel olarak somut, makul ve kabul edilebilir olmalı. Fiziki nokta şartı da yalnızca internetten satanları pazarın dışına itmek için kullanılamaz. Ve Kılavuz’un en net cümlesi: nesnel, tek tip ve ürünün kendine has nitelikleri doğrultusunda şartlar ve gerekçeler öne sürmeden genel olarak platformlardan satışın yasaklanması ihlal olarak değerlendirilebilir.

Kılavuz’daki “eşdeğerlik” ilkesine göre fiziki satış ve internet için ölçütler aynı olmak zorunda değil, ama aynı amaca hizmet etmeli; interneti caydıran şartlar ağır sınırlama sayılabiliyor.

Riskli taraftaAvukatla kurgulanabilecek tarafta
“Ürünlerimiz pazaryerinde satılamaz”Ürün sayfasında marka görsellerinin ve güncel ürün bilgisinin kullanılması
İnternet satışına yüzde ya da adet tavanıTüketici sorularına makul sürede yanıt verilmesi gibi hizmet şartları
İnternette satılacak ürüne daha yüksek alış fiyatıPlatformun belirli, yazılı standartları karşılaması
Şartları yalnızca bazı bayilere uygulamakAynı şartları her bayiye aynı şekilde uygulamak
Gerekçesiz, ürünle bağı kurulmamış ölçütlerHer ölçütün ürünün niteliğiyle bağının yazılı olması

Sağ sütun “serbest” listesi değil; somut bir şartın geçerli olup olmadığı ürününe, pazar payına ve şartın nasıl uygulandığına bağlı. Örnekler kurgusal.

Rekabet Kurumu kozmetik sektörüne nasıl bakıyor?

Kurum’un Ocak 2026 tarihli bir haberine göre kozmetik ve kişisel bakım sektöründe 2022, 2023 ve 2024’te çok sayıda soruşturma yapıldı; bu soruşturmalarda yeniden satıcıların internet ve pazaryeri satışlarına getirilen kısıtlamalar ile yeniden satış fiyatına müdahaleler incelendi ve birçok teşebbüse idari para cezası verildi. Aynı haber, kozmetik ve dermokozmetik ürünler alanında faaliyet gösteren bir grup hakkında yeniden satış fiyatını belirleme ve internet satışlarını kısıtlama iddialarıyla soruşturma açıldığını duyuruyor; soruşturma açılması tek başına ihlal tespiti değil.

Çıkarım şu: “eczane kanalı” gerekçesi, pazaryeri satışını genel olarak kapatmanın kendiliğinden geçerli bir dayanağı değil.

Pazaryerindeki satıcı yetkili bayin değilse ne değişir?

Yukarıdaki sınırlar, senin sistem üyelerine ne yükleyebileceğinle ilgili. Listende olmayan mağaza dağıtım sözleşmene taraf değil; sözleşmen onu bağlamıyor.

Tebliğ, seçici dağıtım sistemi üyelerinin yetkili olmayan dağıtıcılara satış yapmasının kısıtlanmasına açıkça izin veriyor; Kılavuz bunu seçici dağıtımın özü olarak anlatıyor. Yani sözleşmesel yolun muhatabı yetkisiz mağaza değil, ürünü ona veren halka. Yetkisiz mağazayla ilişki ise marka hakkı üzerinden kuruluyor ve orada bir sınır var: SMK 152’ye göre senin izninle piyasaya sunulmuş orijinal ürünle ilgili fiiller, ürün değiştirilmediği ya da kötüleştirilmediği sürece genel olarak hakkın kapsamı dışında kalıyor. Farkı taklit ürün mü, yetkisiz satış mı yazısında anlattık.

Bu yüzden orijinal ürünün yetkisiz satışında ilk soru “şikâyet edebilir miyim?” değil, “ürün sistemden nereden çıktı?”.

Sistemin delindiği noktayı nasıl bulursun?

Olası halkalar ve her biri için yapılabilecekler:

Olası kaynakNasıl anlaşılırNe yapılabilir
Yetkili bir bayi sistem dışına toplu satış yapıyorTest alımındaki lot numarası, bayilere giden sevkiyat kayıtlarıyla eşleşiyorSözleşmendeki yetkisiz dağıtıcıya satış hükmü üzerinden o bayiyle konuş (avukatla)
Toptancı ya da ecza deposu halkasıLot, tek bir toptancıya giden partiyle eşleşiyorToptancı sözleşmesindeki hükümleri gözden geçir
Başka bir yetkili üyeden alımÜrün sistem içinde el değiştirmişTebliğ’e göre üyeler arası alım satım engellenemez; bu tek başına delik değil
Taklit ürünAmbalaj, etiket ya da lot formatı tutmuyorMarka hakkı tarafı; marka hakkı şikâyeti

En güçlü araç izlenebilirlik: hangi lotun hangi bayiye gittiğini sevkiyat kayıtlarından eşleştirebiliyorsan, test alımıyla gelen ürün kaynağını çoğu zaman kendisi söylüyor. Lot kodu ve sevkiyat verisiyle kaynağı bulmayı yetkisiz satıcı ürünü nereden buluyor, test alımını belgelemeyi kanıt dosyası nasıl hazırlanır yazısında anlattık. Kimin yetkili olduğu yazılı değilse bu eşleştirme yapılamıyor; listeyi yetkili satıcı listesi nasıl tutulur yazısındaki gibi güncel tut.

SKT ve saklama koşulu kaygısı ne işe yarar?

Dermokozmetik ve takviye markalarının somut kaygısı: son kullanma tarihi yaklaşmış stoğun indirimle eritilmesi, sıcak depoda bekleyen ürün, saklama sıcaklığı önemli ürünlerde koşulların bilinmemesi. Kötü deneyim markaya da yansıyabiliyor. Bu kaygıyı doğru yere koy:

  • Ticari kaygı olarak: Sistem içi bayi seçim ölçütlerinde saklama koşullarına yer vermek gündeme gelebilir; ama o ölçüt de yukarıdaki nesnellik ve gereklilik testinden geçmeli.
  • Kanıt olarak: Test alımında SKT’yi, lot numarasını ve ambalajın durumunu fotoğrafla; bu kayıt kaynağı bulmana da yarıyor.
  • Hukuki dayanak olarak değil: SKT’si yakın ya da kötü saklanmış ürünün satılması, tek başına sistem dışı satıcıyı kaldırtmanın dayanağı değil. Ürünün “değiştirilmiş ya da kötüleştirilmiş” sayılıp sayılmayacağı somut olaya bağlı ve avukatının değerlendireceği bir konu.

Kendi kanalını güçlendirmek de bu kaygıya ticari bir cevap: resmî mağazanın ve yetkili bayilerinin ilanları güçlü olduğunda tüketici sistem dışı ilana daha az düşüyor. Bu tarafta performans reklamları hizmetimizle birlikte çalışabiliriz.

Marka Radarı bu tabloda ne görür, ne görmez?

Marka Radarı, Trendyol ve Hepsiburada’da markanı satan mağazaları her hafta tarayıp yetkili satıcı listenle ve bir önceki taramayla karşılaştıran bir izleme aracı. Listende olmayan, kaybolan ve geri gelen satıcıyı raporluyor; yeni ya da geri gelen satıcının ilan sayfasını ekran görüntüsü, alındığı an ve parmak iziyle saklıyor.

Seçici dağıtımda yetkili bayinin pazaryerinde görünmesi bir bulgu değil; bulgu, listende olmayan satıcı. Radar bir şartın rekabet hukukuna uygun olup olmadığına, ürünün sahte ya da bozuk olduğuna karar vermiyor; yalnızca arama sonuçlarında görünen satıcıları görüyor ve şikâyeti marka sahibi yapıyor. Radar’ı yetkili bayilerinin kanal ya da fiyat tercihini denetlemek için kullanmayı önermiyoruz.

Sıkça sorulan sorular

  • Genel bir yasak riskli. Rekabet Kurumu’nun Kılavuzu’na göre nesnel, tek tip ve ürünün kendine has niteliklerine dayanan şartlar ve gerekçeler olmadan platformlardan satışı genel olarak yasaklamak ihlal sayılabilir. Kurul 2025’te internet satışını kısıtlayan bir üreticiye de ceza verdi. Platformlar için nitelik şartı ayrı bir konu; sözleşmeni rekabet hukukçusuyla kur.

  • Kılavuz, seçici dağıtımda dağıtıcıların en az bir fiziki satış noktasına sahip olması yükümlülüğünü mümkün görüyor. Sınırı da yazıyor: bu şartın amacı yalnızca internetten satanları pazarın dışına itmek ya da bayinin internet satışını engellemek olmamalı.

  • Hayır, rekabet hukuku senin bayilerine ne yükleyebileceğini sınırlıyor; dağıtım sözleşmen sistem dışındaki mağazayı bağlamıyor. Ürün taklitse ya da değiştirilmişse marka hakkı devreye giriyor; orijinal ürünse SMK 152’deki hakkın tükenmesi sınırı var. İlk iş ürünün sistemden nereden çıktığını bulmak.

  • Önce belgele: test alımı yap, son kullanma tarihini, lot numarasını ve ambalajın durumunu fotoğrafla. Bu öncelikle bir ticari ve tüketici güveni sorunu; tek başına bir şikâyet dayanağı değil. Ürünün değiştirilmiş ya da kötüleştirilmiş sayılıp sayılmayacağı somut olaya bağlı, avukatınla değerlendir.

  • Hayır. Radar Trendyol ve Hepsiburada’da markanı satan mağazaları her hafta yetkili listenle karşılaştırıyor; listede olmayan, kaybolan ve geri gelen satıcıyı ekran görüntülü kanıtıyla gösteriyor. Bir şartın rekabet hukukuna uygun olup olmadığına ya da ürünün sahte veya bozuk olduğuna karar vermiyor.

Bunu kendi markanda uygulayalım mı?

Yazıdaki adımları senin ürünün, bütçen ve pazarın için birlikte planlayalım. 15 dakikalık ücretsiz strateji görüşmesinde somut bir ilk adım çıkarırız.